ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਰੇਲ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਫ਼ਰ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ: ਲਗਭਗ ਹਰ ਰਾਹ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦਿੱਲੀ ਹੈ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ: ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ’ਚ
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਲਗਭਗ 340–360 ਕਿਮੀ, ਮਨਾਲੀ 530–550 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਕਰੀਬ 470–480 ਕਿਮੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਕਾ HRTC (ਹਿਮਾਚਲ ਰੋਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ) ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਭਰ ਦੀ ਵੋਲਵੋ (ਏਸੀ ਸੈਮੀ-ਸਲੀਪਰ) ਬੱਸ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
| ਰਾਹ | ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ | ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ | ਰੇਲ / ਹਵਾਈ ਵਿਕਲਪ |
|---|---|---|---|
| ਦਿੱਲੀ → ਸ਼ਿਮਲਾ | 7–9 ਘੰਟੇ | 7–8 ਘੰਟੇ | ਕਾਲਕਾ ਤੱਕ ਰੇਲ + ਟੌਏ ਟ੍ਰੇਨ (5–6 ਘੰਟੇ); ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ (ਸੀਮਤ) |
| ਦਿੱਲੀ → ਮਨਾਲੀ | 12–14 ਘੰਟੇ | 10–12 ਘੰਟੇ | ਕੁੱਲੂ–ਭੁੰਤਰ ਦੀ ਉਡਾਣ (ਸੀਮਤ) ਜਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ + ਸੜਕ |
| ਦਿੱਲੀ → ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ | 10–12 ਘੰਟੇ | 9–10 ਘੰਟੇ | ਕਾਂਗੜਾ (ਗੱਗਲ) ਦੀ ਉਡਾਣ; ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੱਕ ਰੇਲ + ਸੜਕ |
| ਦਿੱਲੀ → ਕਸੋਲ | 11–13 ਘੰਟੇ (ਭੁੰਤਰ/ਕਸੋਲ ਤੱਕ) | 10–11 ਘੰਟੇ | ਭੁੰਤਰ ਦੀ ਉਡਾਣ + 30 ਕਿਮੀ |
| ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ → ਸ਼ਿਮਲਾ | 3.5–4 ਘੰਟੇ | 3–3.5 ਘੰਟੇ | ਨੇੜਲੇ ਕਾਲਕਾ ਤੋਂ ਟੌਏ ਟ੍ਰੇਨ |
| ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ → ਮਨਾਲੀ | 8–10 ਘੰਟੇ | 7–9 ਘੰਟੇ | — |
| ਸ਼ਿਮਲਾ → ਕਾਜ਼ਾ (ਸਪਿਤੀ) | 12+ ਘੰਟੇ (ਕਿੰਨੌਰ ਰਾਹੀਂ) | 2 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ | — |
ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ
HRTC ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ — ਲਗਜ਼ਰੀ ਵੋਲਵੋ ਤੋਂ ਆਮ ਬੱਸਾਂ ਤੱਕ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਰਾਹਾਂ ’ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਪਰੇਟਰ ਹੋਰ ਵੋਲਵੋ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੱਸਾਂ ISBT ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਮਨਾਲੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬੱਸਾਂ ਮਜਨੂੰ ਕਾ ਟਿੱਲਾ (ਤਿੱਬਤੀ ਬਸਤੀ) ਤੋਂ ਵੀ ਸਵਾਰੀਆਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। HRTC ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਬੱਸ-ਬੁਕਿੰਗ ਐਪਾਂ ’ਤੇ ਬੁੱਕ ਕਰੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਲਈ।
- ਮਨਾਲੀ ਜਾਂਦਿਆਂ ਮੰਡੀ ਮਗਰੋਂ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸੀਟ ਲਓ।
- ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਰਤ ਰੱਖੋ — ਵੋਲਵੋ ਦਾ ਏਸੀ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਠੰਢੀ।
- ਪਹਾੜੀ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ ਆਮ ਹੈ: ਅੱਗੇ ਬੈਠੋ, ਭਾਰੀ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਓ ਅਤੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਰੱਖੋ।
ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ
ਕੋਈ ਬ੍ਰੌਡ-ਗੇਜ ਲਾਈਨ ਮੁੱਖ ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ (ਸ਼ਿਮਲਾ ਲਈ), ਪਠਾਨਕੋਟ (ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਲਈ) ਅਤੇ ਊਨਾ/ਅੰਬ ਅੰਦੌਰਾ (ਕਾਂਗੜਾ ਇਲਾਕੇ ਲਈ)। ਕਾਲਕਾ ਤੋਂ ਕਾਲਕਾ–ਸ਼ਿਮਲਾ ਟੌਏ ਟ੍ਰੇਨ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਜੋਗਿੰਦਰਨਗਰ ਤੱਕ ਨੈਰੋ-ਗੇਜ ਕਾਂਗੜਾ ਘਾਟੀ ਰੇਲਵੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੁਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ — ਇਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
ਹਵਾਈ ਰਾਹ
ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ’ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉਡਾਣਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਕਾਂਗੜਾ/ਗੱਗਲ (ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਮੈਕਲੋਡਗੰਜ ਲਈ), ਕੁੱਲੂ–ਭੁੰਤਰ (ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਕਸੋਲ ਲਈ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ–ਜੁੱਬੜਹੱਟੀ। ਉਡਾਣਾਂ ਸੀਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ’ਚ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਉਡਾਣਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ 3–4 ਘੰਟੇ ਹੈ।
ਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਰਾਹੀਂ
ਆਪ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ — ਨਵੇਂ ਚਾਰ-ਮਾਰਗੀ ਹਾਈਵੇ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ਬਹੁਤ ਬਿਹਤਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ — ਪਰ ਪਹਾੜੀ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਥਕਾਊ ਹੈ ਅਤੇ ਢਿੱਗਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੜਕ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਯਾਤਰੀ ਸਥਾਨਕ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਕਾਰ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਬੁੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜੀ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਮਗਰੋਂ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਣਾ
- HRTC ਬੱਸਾਂ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ’ਚ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਫ਼ਰ ਹੌਲੇ ਪਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਟੈਕਸੀਆਂ ਮਨਾਲੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਮੈਕਲੋਡਗੰਜ ’ਚ ਟੈਕਸੀ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਤੈਅ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਮਤ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲਓ।
- ਪਰਮਿਟ: ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਲਈ ਔਨਲਾਈਨ ਵਾਹਨ ਪਰਮਿਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੌਰ–ਸਪਿਤੀ ਸਰਹੱਦੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇਨਰ ਲਾਈਨ ਪਰਮਿਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਮੌਨਸੂਨ: ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅੱਧ-ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ ਸੜਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ’ਚ ਵਾਧੂ ਦਿਨ ਰੱਖੋ।
