હિમાચલ પ્રદેશમાં કોઈ મોટું આંતરરાષ્ટ્રીય ઍરપોર્ટ નથી અને રેલવે લાઇનો પણ ગણીગાંઠી છે, તેથી મોટા ભાગની મુસાફરી સડક માર્ગે પૂરી થાય છે. સારા સમાચાર: લગભગ દરેક રૂટનું કેન્દ્ર દિલ્હી છે, ચંદીગઢ પહાડોનું પ્રવેશદ્વાર છે, અને રાતભરની બસો લાંબી મુસાફરી સરળ બનાવે છે.
દિલ્હીથી: એક નજરે
દિલ્હીથી શિમલા લગભગ 340–360 કિમી, મનાલી 530–550 કિમી અને ધર્મશાલા આશરે 470–480 કિમી છે. સૌથી લોકપ્રિય રીત HRTC (હિમાચલ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કૉર્પોરેશન) કે ખાનગી ઑપરેટરોની રાતભરની વોલ્વો (એસી સેમી-સ્લીપર) બસ છે, જે સાંજે ઊપડીને સવારે પહોંચે છે.
| રૂટ | બસમાં | કારમાં | ટ્રેન / હવાઈ વિકલ્પ |
|---|---|---|---|
| દિલ્હી → શિમલા | 7–9 કલાક | 7–8 કલાક | કાલકા સુધી ટ્રેન + ટોય ટ્રેન (5–6 કલાક); શિમલાની ફ્લાઇટ (મર્યાદિત) |
| દિલ્હી → મનાલી | 12–14 કલાક | 10–12 કલાક | કુલ્લુ–ભુંતરની ફ્લાઇટ (મર્યાદિત) કે ચંદીગઢ + સડક |
| દિલ્હી → ધર્મશાલા | 10–12 કલાક | 9–10 કલાક | કાંગડા (ગગ્ગલ)ની ફ્લાઇટ; પઠાણકોટ સુધી ટ્રેન + સડક |
| દિલ્હી → કસોલ | 11–13 કલાક (ભુંતર/કસોલ સુધી) | 10–11 કલાક | ભુંતરની ફ્લાઇટ + 30 કિમી |
| ચંદીગઢ → શિમલા | 3.5–4 કલાક | 3–3.5 કલાક | નજીકના કાલકાથી ટોય ટ્રેન |
| ચંદીગઢ → મનાલી | 8–10 કલાક | 7–9 કલાક | — |
| શિમલા → કાઝા (સ્પીતિ) | 12+ કલાક (કિન્નૌર થઈને) | 2 દિવસની સલાહ | — |
બસમાં
HRTCનું નેટવર્ક વિશાળ છે — લક્ઝરી વોલ્વોથી સાધારણ બસો સુધી, જે લગભગ દરેક ગામ પહોંચે છે; મુખ્ય પ્રવાસી રૂટ પર ખાનગી ઑપરેટરો વધુ વોલ્વો ઉમેરે છે. દિલ્હીથી બસો ISBT કાશ્મીરી ગેટથી ઊપડે છે, અને ધર્મશાલા તથા મનાલીની ઘણી બસો મજનૂ કા ટીલા (તિબેટી વસાહત)થી પણ મુસાફરો લે છે. HRTCની વેબસાઇટ કે બસ-બુકિંગ ઍપ પર બુક કરો, ખાસ કરીને શુક્રવારની રાત અને રજાઓ માટે.
- મનાલી જતાં મંડી પછી બિયાસ નદીનાં શ્રેષ્ઠ દૃશ્યો માટે ડાબી બાજુની બેઠક લો.
- એક ગરમ સ્તર રાખો — વોલ્વોનું એસી ઠંડું હોય છે અને પહાડોની સવાર તેનાથી પણ ઠંડી.
- પહાડી રસ્તા પર ઊલટી-ચક્કર સામાન્ય છે: આગળ બેસો, ભારે ભોજન ટાળો અને જરૂર હોય તો ગોળીઓ રાખો.
ટ્રેનમાં
કોઈ બ્રૉડ-ગેજ લાઇન મુખ્ય હિલ સ્ટેશનો સુધી જતી નથી. મુખ્ય રેલવે સ્ટેશનો છે ચંદીગઢ અને કાલકા (શિમલા માટે), પઠાણકોટ (ધર્મશાલા અને ડેલહાઉસી માટે) અને ઊના/અંબ અંદૌરા (કાંગડા વિસ્તાર માટે). કાલકાથી કાલકા–શિમલા ટોય ટ્રેન ઉપર જવાની સૌથી મનોહર રીત છે. પઠાણકોટથી જોગિંદરનગર સુધીની નેરો-ગેજ કાંગડા વેલી રેલવે સુંદર છે, પણ તેની સેવાઓ લાંબા સમય સુધી ખોરવાયેલી રહી છે — તેના પર આધાર રાખતાં પહેલાં તપાસ કરો.
હવાઈ માર્ગે
ત્રણ નાનાં ઍરપોર્ટ પર દિલ્હીથી ફ્લાઇટ આવે છે: કાંગડા/ગગ્ગલ (ધર્મશાલા અને મેકલોડગંજ માટે), કુલ્લુ–ભુંતર (મનાલી અને કસોલ માટે) અને શિમલા–જુબ્બડહટ્ટી. ફ્લાઇટ મર્યાદિત અને હવામાન પર આધારિત છે, ખાસ કરીને શિયાળા અને ચોમાસામાં. ચંદીગઢ ઍરપોર્ટ પર ઘણી વધુ ફ્લાઇટ છે અને તે શિમલાથી સડક માર્ગે 3–4 કલાક છે.
કાર કે પ્રાઇવેટ ટ્રાન્સફરમાં
જાતે ગાડી ચલાવવી શક્ય છે — નવા ફોર-લેન હાઇવે અને ટનલોથી રસ્તા ઘણા સુધર્યા છે — પણ પહાડી ડ્રાઇવિંગ થકવી નાખે છે અને ભૂસ્ખલન કલાકો સુધી રસ્તો બંધ કરી શકે છે. ઘણા પ્રવાસીઓ સ્થાનિક ડ્રાઇવર સાથે કાર ભાડે લે છે કે ચંદીગઢથી પ્રાઇવેટ ટ્રાન્સફર બુક કરે છે. પહાડી રસ્તા પર અંધારા પછી ગાડી ચલાવવાનું ટાળો.
હિમાચલમાં અંદર ફરવું
- HRTC બસો દરેક શહેરને સસ્તામાં જોડે છે; મુસાફરી ધીમી પણ ભરોસાપાત્ર હોય છે.
- ટૅક્સીઓ મનાલી, શિમલા અને મેકલોડગંજમાં ટૅક્સી યુનિયનો દ્વારા સામાન્ય રૂટ પર નક્કી ભાડે ચાલે છે; નીકળતાં પહેલાં કિંમત પાકી કરો.
- પરમિટ: રોહતાંગ પાસ માટે ઑનલાઇન વાહન પરમિટ જોઈએ; વિદેશી નાગરિકોને કિન્નૌર–સ્પીતિ સરહદી ભાગ માટે ઇનર લાઇન પરમિટ જોઈએ.
- ચોમાસું: જુલાઈથી મધ્ય સપ્ટેમ્બર સુધી રોજ રસ્તાની સ્થિતિ જુઓ અને આયોજનમાં વધારાના દિવસો રાખો.
